Từ doanh nghiệp sản xuất cây giống, Nguyễn Công Minh xây dựng mạng lưới khoảng 60 công ty, bị cáo buộc thâu tóm 1.218 dự án cây xanh trị giá gần 4.000 tỷ đồng.
VKSND Tối cao vừa hoàn tất cáo trạng truy tố Nguyễn Công Minh, 54 tuổi, quê Hà Tĩnh, Chủ tịch HĐQT Tổng Công ty Cây xanh Công Minh, cùng 46 người về tội Vi phạm các quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng.
Ông Minh được xác định giữ vai trò chính trong vụ án nhưng đang trốn truy nã, nên bị truy tố vắng mặt. Hồ sơ đã được chuyển đến TAND TP HCM để xét xử.
Theo cáo trạng, từ một doanh nghiệp sản xuất cây giống tại Bình Phước, năm 2017 ông Minh từng bước xây dựng hệ thống khoảng 60 công ty có tư cách pháp nhân độc lập, giao cho người khác đứng tên, hoạt động tại 38 tỉnh thành (theo địa giới hành chính cũ).
Các doanh nghiệp được phân chia theo khu vực, có giám đốc phụ trách địa bàn, nhân sự kỹ thuật, tài chính và thi công.
Dù có tư cách pháp nhân độc lập, hoạt động của các công ty vẫn nằm trong hệ thống quản lý tập trung do Minh điều hành.
Ông chủ Cây xanh Công Minh trực tiếp tìm kiếm dự án, xây dựng quan hệ với những người có thẩm quyền tại địa phương, đồng thời phân công thành viên HĐQT, giám đốc khu vực và giám đốc chi nhánh tiếp cận các chủ đầu tư.
Minh cũng bố trí nguồn tiền ứng trước để các khu vực phục vụ hoạt động tìm kiếm dự án, tham gia đấu thầu. Sau khi trúng thầu và được thanh toán, các khu vực hoàn trả khoản vay cùng lãi theo thỏa thuận.
Việc có nhiều công ty ở các địa phương giúp hệ thống huy động pháp nhân, nhân sự và hồ sơ năng lực để tham gia những gói thầu khác nhau và chọn doanh nghiệp phù hợp với yêu cầu từng dự án.
Tìm dự án từ trước khi mở thầu
Theo cáo buộc, thay vì chờ địa phương công bố hồ sơ mời thầu, hệ thống của Minh chủ động tìm kiếm dự án ngay từ khâu chuẩn bị.
Khoảng tháng 10-11 hằng năm, Minh chỉ đạo các giám đốc khu vực rà soát nhu cầu trồng, chăm sóc cây xanh của năm tiếp theo. Giám đốc chi nhánh tiếp cận chủ đầu tư, tìm hiểu kế hoạch đầu tư và nguồn kinh phí.
Ở những địa phương chưa có dự án hoặc chưa được bố trí vốn, nhân viên trong hệ thống có thể khảo sát địa điểm, đề xuất công việc cần thực hiện, hỗ trợ xây dựng hồ sơ và tìm nguồn vốn.
Khi dự án được triển khai, các doanh nghiệp tiếp tục tìm cách tham gia khâu lập dự toán, thiết kế và chuẩn bị hồ sơ mời thầu.
Cơ quan công tố cáo buộc người của hệ thống phối hợp với các đơn vị tư vấn để đưa giá cây xanh, vật tư vào dự toán cao hơn thực tế. Một số hồ sơ mời thầu còn được xây dựng với các tiêu chí về nhân sự, năng lực tài chính và kinh nghiệm nhằm hạn chế đối thủ cạnh tranh.
Nhờ tiếp cận thông tin từ sớm, hệ thống có thể lựa chọn công ty đáp ứng các yêu cầu của gói thầu, chuẩn bị hồ sơ và bố trí nhân sự trước khi cuộc thầu chính thức diễn ra.
Đối với những dự án có tổng mức đầu tư dưới một tỷ đồng, các doanh nghiệp còn tìm cách được chỉ định thầu thay vì phải cạnh tranh rộng rãi.
Bố trí 'quân xanh' để giành hợp đồng
Không chỉ tác động vào quá trình chuẩn bị dự án, hệ thống của Minh còn bị cáo buộc sắp xếp các doanh nghiệp tham gia đấu thầu.
Theo đó, một công ty được lựa chọn để giành hợp đồng, trong khi các doanh nghiệp khác thuộc cùng hệ thống tham gia với vai trò "quân xanh", tạo ra sự cạnh tranh về hình thức.
Cáo trạng cũng nêu việc các doanh nghiệp trong hệ thống thỏa thuận nhường dự án cho nhau hoặc tìm cách hạn chế sự tham gia của đối thủ bên ngoài.
Để đáp ứng yêu cầu của từng gói thầu, nhân sự và hồ sơ năng lực được điều phối giữa các công ty, khu vực. Sau khi trúng thầu, doanh nghiệp đứng tên ký hợp đồng không nhất thiết trực tiếp tổ chức thi công theo phương án nhân sự đã kê khai.
Thay vào đó, giám đốc chi nhánh tại địa phương bố trí người thực hiện công việc, thuê nhân công và chuẩn bị hồ sơ nghiệm thu, thanh quyết toán để doanh nghiệp trúng thầu ký.
Theo VKSND Tối cao, bằng cách can thiệp từ khâu đề xuất dự án, lập dự toán, xây dựng hồ sơ mời thầu đến sắp xếp các doanh nghiệp dự thầu, hệ thống Công Minh đã thực hiện hành vi nâng giá cây xanh, thông thầu và gian lận đấu thầu trên diện rộng.
Trong giai đoạn 2019-2023, Minh điều hành các doanh nghiệp thuộc hệ thống này để trúng 1.218 dự án trồng, chăm sóc cây xanh sử dụng ngân sách nhà nước, với tổng giá trị hợp đồng hơn 3.960 tỷ đồng. Các sai phạm này gây thiệt hại gần 791 tỷ đồng, trong đó Minh hưởng lợi hơn 264 tỷ đồng.
Quá trình điều tra vụ án tại Tổng Công ty Cây xanh Công Minh, Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an đã thu giữ, tạm giữ vật chứng, phong tỏa, kê biên và yêu cầu tạm dừng giao dịch đối với một số tài sản để phục vụ giải quyết vụ án, thi hành án.
Cơ quan công tố cũng ghi nhận một số bị can và gia đình đã tự nguyện nộp lại tiền hưởng lợi bất chính, đồng thời nộp thêm tiền để khắc phục hậu quả của vụ án. Một số khoản khắc phục được xác định ở mức hàng tỷ đồng.
Hải Duyên
