Một chị gái vừa đi xe vừa lướt Tiktok, một shipper vừa chạy xe vừa nhắn tin, một anh nhân viên văn phòng tay cầm lái tay cầm điện thoại...
Đi trên đường mỗi ngày, có một hình ảnh hầu như ngày nào tôi cũng bắt gặp, đến mức chẳng còn bất ngờ: một chiếc xe phía trước chạy loạng choạng, lúc nhanh lúc chậm; một khuôn mặt cúi xuống ánh sáng xanh nhợt của màn hình điện thoại; một chị gái đang vừa đi xe vừa lướt Tiktok; một anh shipper vừa chạy xe vừa nhắn tin; một anh nhân viên văn phòng một tay cầm lái, một tay cầm điện thoại nói chuyện với đối tác...
Không thể nói chúng ta thiếu luật. Nghị định 168/2024/NĐ-CP đã gọi tên hành vi này và đặt ra mức xử phạt riêng cho người điều khiển ôtô, xe máy sử dụng điện thoại khi đang lái xe, với mức phạt tăng đáng kể so với trước. Trên giấy tờ, hàng rào pháp lý đã có, nhưng dường như còn đó rất nhiều cá nhân dửng dưng. Tôi nhiều lần tự hỏi: phải chăng chế tài đang thiếu gì đó hay do những người xung quanh vẫn dửng dưng với hành vi sai trái của người khác?
Theo quan điểm cá nhân tôi, nguyên nhân nằm ở ba điều:
Trước hết, xác suất bị phát hiện quá thấp. Lực lượng chức năng hoặc camera giám sát không thể hiện diện ở mọi ngã tư, nên với người vi phạm, bị xử lý chỉ là chuyện "xui rủi" chứ chưa phải hệ quả tất yếu. Mức phạt dù cao đến đâu, nếu chỉ rơi vào số ít người thì khó hình thành ý thức cho toàn bộ.
Thứ hai là sự khó nắm bắt của chính hành vi này. Vượt đèn đỏ hay chạy xe quá tốc độ đều để lại dấu vết rõ ràng trên camera và thiết bị đo; còn một cú liếc xuống màn hình chỉ kéo dài vài giây, thoắt hiện rồi thoắt biến, dễ bị chối cãi và dễ lọt lưới.
Sâu xa hơn cả là khoảng trống trong nhận thức. Không ít người vẫn nghĩ "đọc vội một tin nhắn, bắt máy một cuộc gọi thì có gì to tát, xem video nhưng mắt vẫn vừa quan sát được phía trước mà". Họ chưa hình dung được rằng, chỉ ba giây cúi đầu là chiếc xe đã lao đi gần 14 m trong trạng thái mù lòa, bộ não của họ đang phải xử lý nhiều sự việc cùng lúc. Chừng ấy cũng đủ để một đứa trẻ băng qua, một chiếc xe phía trước phanh gấp, hay một cuộc đời đổi hướng.
>> Lái xe căng thẳng với biển báo phạt lỗi khoảng cách trên 16 cao tốc
Bộ não con người chẳng phải một cái CPU để có thể nâng cấp bộ nhớ, gắn thêm RAM để xử lý mượt mà hơn. Tuân thủ vì sợ phạt thì mong manh như tấm vé gửi xe, nhưng hiểu mình đang cầm lái cả mạng sống của người khác mới là điều cần cho mỗi con người.
Việc quản lý và nâng cao ý thức không khó vì chúng ta đã và đang có trong tay những công cụ cần thiết. Camera giám sát tích hợp trí tuệ nhân tạo đang triển khai, hãy tối ưu chúng, hãy giao việc cho chúng để giám sát và bắt lỗi vi phạm thay con người. Ý thức khó tự nâng cao, chỉ sinh ra khi con người bị đánh đổi bằng giá trị thỏa đáng.
Theo tôi, cần trao trách nhiệm cho những đơn vị đang sử dụng tài xế hằng ngày, kể cả xe máy hay ôtô, xe tải. Chế tài phạt cả tài xế lẫn doanh nghiệp nếu vi phạm bắt buộc doanh nghiệp phải hình thành quy chế nội bộ cấm sử dụng điện thoại khi tham gia giao thông.
Luật pháp là hàng rào cần thiết, nhưng hàng rào chỉ giữ được người ta khi họ tin mình sẽ bị chặn lại, và hiểu vì sao nó được dựng lên? Một tin nhắn có thể trả lời sau, một cuộc gọi có thể gọi lại sau, một sinh mạng thì không tỷ lệ thuận với hai từ "có thể" mà nó chỉ song hành với hai chữ "giá như". Đã đến lúc chúng ta thôi hỏi "luật đã có chưa?", và bắt đầu nghĩ xem "luật đã đi vào ý thức của mỗi cá nhân như thế nào?".
Long Nguyen Phi
- Bài học từ xe 'rùa bò' sau nhiều năm tôi cầm lái trên cao tốc
- Tôi căng thẳng lái xe 100 km/h để căn khoảng cách an toàn
- Chạy 100 km/h bám đuôi xe trước nhưng kêu khó giữ khoảng cách an toàn
- Nguyên tắc 4 giây giúp tôi tránh dính lỗi khoảng cách an toàn trên cao tốc
- 'Tôi đỡ áp lực lái xe từ TP HCM về Nha Trang nhờ giữ khoảng cách an toàn'
- Nỗi lo bị phạt khoảng cách an toàn trên cao tốc vì xe 'điền vào chỗ trống'
