Giải trình trước Quốc hội sáng 29-10 về dự án Luật Đất đai (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng nói thêm về chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho người dân bị thu hồi đất.
Chuyển từ tư duy bồi thường sang “tái thiết cuộc sống"
Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết dự thảo được xây dựng theo hướng bảo đảm tuân thủ Hiến pháp, thể chế hóa các nghị quyết của Trung ương, đảm bảo chặt chẽ, không lạm dụng việc thu hồi đất và không tạo khó khăn cho việc triển khai các dự án.
Đáng chú ý, dự thảo chuyển từ tư duy bồi thường tài sản bị thu hồi sang tư duy “tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất”, theo tinh thần Nghị quyết 21-NQ/TW.
Theo đó, người có đất ở bị thu hồi có thể được bồi thường bằng đất cùng mục đích sử dụng, loại đất khác, nhà ở hoặc bằng tiền. Với các dự án đô thị, dự thảo quy định việc ưu tiên bố trí tái định cư tại chỗ.
Người sử dụng đất cũng có thể được hoán đổi phần đất ở bị thu hồi sang diện tích đất còn lại của thửa đất hoặc sang thửa đất khác thuộc quyền sử dụng của mình trong địa bàn cấp xã nơi có đất thu hồi. Trường hợp có nhu cầu thu hồi phần diện tích còn lại, cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét, quyết định.
Khu tái định cư được định hướng bố trí nhiều loại nhà ở, diện tích phù hợp với mức bồi thường và khả năng chi trả của người dân, đồng thời phải bảo đảm hạ tầng an sinh, xã hội.
Những điều chỉnh này hướng đến việc giải quyết bài toán không chỉ dừng ở giá trị tài sản bị thu hồi, mà còn ở nơi ở, điều kiện sống và sinh kế sau khi người dân di dời. Đây cũng là khâu có ý nghĩa quyết định đối với sự đồng thuận của người dân khi triển khai các dự án phát triển kinh tế - xã hội.
Bộ trưởng cho biết dự thảo đồng thời làm rõ cơ chế hoàn trả kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư mà nhà đầu tư đã ứng trước.
Theo đề xuất, ngân sách nhà nước hoàn trả thông qua việc khấu trừ vào tiền sử dụng đất, tiền thuê đất; phần còn lại được tính vào chi phí đầu tư của dự án. Trường hợp dự án chấm dứt hoạt động, Nhà nước hoàn trả phần kinh phí đã ứng trước theo quy định.
Chưa luật hóa ngay cơ chế làm nhà ở thương mại bằng đất thỏa thuận
Liên quan đến việc sử dụng đất thông qua thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án nhà ở thương mại, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết Chính phủ đề xuất tiếp tục thực hiện thí điểm theo Nghị quyết 171/2024/QH15 của Quốc hội, thay vì đưa ngay cơ chế này vào Luật Đất đai sửa đổi.
Đề xuất được đưa ra sau khi tiếp thu ý kiến kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ý kiến thẩm tra của các cơ quan Quốc hội và góp ý của đại biểu.
Một trọng tâm khác của dự thảo là cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số trong quản lý đất đai. Theo Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng, mỗi thửa đất sẽ được gắn một mã định danh duy nhất, thống nhất trên phạm vi cả nước, làm cơ sở tham chiếu trong các cơ sở dữ liệu quốc gia.
Khi dữ liệu đất đai được hoàn thiện theo yêu cầu “đúng, đủ, sạch, sống”, người dân sẽ thuận lợi hơn khi thực hiện thủ tục hành chính. Đáng chú ý, cơ quan và người có thẩm quyền giải quyết thủ tục không được yêu cầu người dân cung cấp lại thành phần hồ sơ đã có trong cơ sở dữ liệu đất đai được công bố. Việc thông báo bổ sung hồ sơ, nếu có, chỉ được thực hiện một lần.
Về phân cấp, phân quyền, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát để bảo đảm thẩm quyền được giao phù hợp với năng lực thực thi, đặc biệt ở cấp xã, đi kèm cơ chế giám sát, hỗ trợ và hướng dẫn.
Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết dự thảo Luật Đất đai sửa đổi được đề xuất có hiệu lực từ ngày 1-7-2027, nhằm bảo đảm tính thống nhất với Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản. Chính phủ dự kiến ban hành hai nghị định quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành luật, theo hướng đơn giản, gọn nhẹ và dễ tiếp cận.
