Việt Nam - Trung Quốc đang có điều kiện thuận lợi nâng hợp tác từ mua bán thuần túy lên liên kết chuỗi giá trị, theo chuyên gia.
Tại hội thảo "Doanh nghiệp Việt Nam - Trung Quốc: Kết nối sản xuất logistics và chuỗi giá trị toàn cầu" ngày 29/10, thuộc khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 (AEF 2026), ông Xu Shou, Quyền tổng Lãnh sự Trung Quốc tại TP HCM, nhận định hai nước có tính bổ trợ cao về cơ cấu công nghiệp và chuỗi cung ứng.
"Hợp tác giữa doanh nghiệp Trung Quốc và Việt Nam đã vượt ra ngoài khuôn khổ thương mại hàng hóa truyền thống, chuyển sang giai đoạn mới với sự phối hợp chuỗi cung ứng, trao đổi công nghệ và chia sẻ tri thức", ông nhận định.
Theo ông, doanh nghiệp Trung Quốc có nhiều kinh nghiệm về sản xuất thông minh, logistics hiện đại, đổi mới sáng tạo, sẵn sàng tăng kết nối sâu hơn. Trong chuỗi sản xuất, ông kỳ vọng tăng hợp tác thượng nguồn và hạ nguồn, chuyển giao công nghệ, quản lý quy trình, kiểm soát chất lượng và đào tạo nhân lực.
"Thông qua triển khai thí điểm, hai bên có thể phát huy thế mạnh của mỗi bên và bổ sung lợi thế cho nhau", ông nói.
Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam, kim ngạch hai chiều đạt hơn 256 tỷ USD năm 2025. Chín tháng đầu năm nay, kim ngạch đã đạt trên 253 tỷ USD, tăng 37,6% so với cùng kỳ. Không dừng ở giao thương, có 1.104 dự án đầu tư của Trung Quốc (gồm Hong Kong) được cấp mới vào Việt Nam cùng giai đoạn, đăng ký vốn 4,5 tỷ USD, tăng 31,35% và đứng thứ 4 trong các đối tác.
Trong đó, dòng vốn này tập trung chủ yếu vào lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, chiếm khoảng 80,61%. Những kết quả phản ánh môi trường đầu tư, kinh doanh hấp dẫn tại Việt Nam và tiềm năng hợp tác lớn giữa doanh nghiệp hai nước trong sản xuất, logistics và chuỗi cung ứng, theo ông Yang Wen Bin, Quyền Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam - Chi hội TP HCM.
Ông Yang Wen Bin khuyến nghị hợp tác sản xuất tiên tiến, điện tử, công nghệ thông tin, năng lượng xanh và công nghiệp hỗ trợ. Đồng thời, hai nước tăng trao đổi công nghệ, đào tạo nhân lực và kết nối các nguồn lực đầu tư.
"Qua đó, từng bước chuyển từ hợp tác thương mại truyền thống sang liên kết sâu rộng trong chuỗi sản xuất và cung ứng, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất khu vực và toàn cầu", ông chỉ ra.
Xa hơn, theo ông Jesse Choi, Tổng giám đốc Tập đoàn Sunwah khu vực Đông Nam Á, CEO Sunwah Innovations, Chủ tịch Liên minh Doanh nhân Vùng vịnh Quảng Đông - Hong Kong - Ma Cao tại Việt Nam, sự gắn kết giữa doanh nghiệp hai nước trong sản xuất và chuỗi cung ứng sẽ là nền tảng để mở rộng hợp tác về công nghệ, logistics, tài chính và phát triển nguồn nhân lực.
Năm 2020, Sunwah thành lập Sunwah Innovations, với không gian đổi mới sáng tạo đặt tại TP HCM, Hà Nội và Đà Nẵng, cùng mạng lưới đối tác tại Trung Quốc và quốc tế kết nối doanh nghiệp, startup, trường đại học và nhà đầu tư.
"Thông qua các chương trình trao đổi, kết nối kinh doanh và hợp tác công nghệ, Sunwah Innovations hỗ trợ đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường, giúp doanh nghiệp Việt tiếp cận cơ hội quốc tế và kết nối các giải pháp công nghệ phù hợp với nhu cầu trong nước", ông Jesse Choi kể.
Các chuyên gia và doanh nghiệp cũng chỉ ra Việt Nam - Trung Quốc có nhiều tiềm năng kết nối hạ tầng giao thông đường bộ, đường thủy và đường sắt; thúc đẩy phát triển cửa khẩu thông minh, số hóa chuỗi cung ứng, trao đổi thông tin và hài hòa hóa các tiêu chuẩn kỹ thuật trong khuôn khổ pháp luật và thỏa thuận giữa các bên.
"Hai bên cần mở rộng không gian hợp tác liên doanh trong các lĩnh vực trọng điểm như đường sắt đô thị, nền tảng thương mại đổi mới và tài chính xuyên biên giới, cùng nhau hội nhập vào chuỗi giá trị toàn cầu", ông Xu Shou nói.
Hôm 27/10, tại buổi làm việc với đoàn công tác Văn phòng Nghiên cứu Quốc vụ viện Trung Quốc, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Thị Bích Ngọc đề xuất 5 trụ cột hợp tác, gồm tăng cường liên kết chuỗi sản xuất, hợp tác công nghệ, R&D; phát triển hạ tầng chiến lược, đặc biệt là đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.
Đồng thời, bà đề nghị hai bên đẩy mạnh kết nối logistics, cửa khẩu thông minh, hợp tác hải quan để giảm chi phí thương mại; khuyến khích các định chế tài chính Trung Quốc tham gia Trung tâm Tài chính quốc tế tại Việt Nam.
Viễn Thông
